23.02.2018

شه‌ڕی تایبه‌ت شه‌ڕێکه دژی کۆمه‌ڵگا (2)

تورکیای هه‌نووکه‌یی، نمونه‌یه‌کی به‌رچاوی رژێمێکی شه‌ڕی تایبه‌ته‌ که‌ ده‌توانین بڵین خاوه‌ندارێتی له‌ جه‌للاد کردووه‌ ...

 

 

 

 

 

هێدی ئه‌حمه‌د

به‌شی دووه‌م

شه‌ڕی تایبه‌ت وه‌ک جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت

ئه‌و شه‌ڕانه‌ی له‌ میژوودا روویان داوه‌، وانییه‌ که‌ ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ی دیاری یاسای شه‌ڕدا قه‌ومابن. له‌گه‌ڵ سه‌رنج به‌مه‌ که‌ له‌ شه‌ڕدا هه‌موو شته‌کان له‌ پێناو به‌ده‌ستخستنی ئه‌نجامه‌، تاکتیکه‌ جه‌نگییه‌کانیش به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت په‌ره‌ ده‌ستێنن. بۆ جێبه‌جێکردنی ئه‌م تاکتیکه‌ تایبه‌تانه‌ش، هێز و یه‌کینه‌کانی تایبه‌ت پێک دێن. وه‌ک نمونه‌؛ له‌ ناو سوپای گه‌وره‌ی (پارس)ه‌کاندا، سوپایه‌کی تری (10) هه‌زار که‌سی به‌ ناوی (جاویدان) هه‌بووه‌. ئه‌م سوپایه‌، له‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانڕه‌واییدا خاوه‌ن پێگه‌یه‌کی جیاواز بووه‌؛ ئه‌و جل و به‌رگه‌ی له‌ به‌ری ده‌که‌ن، شێوه‌ جێگرتنیان له‌ ناو شه‌ڕدا، ئاستی فه‌رمانداریان و ئه‌و رۆڵه‌ی که‌ به‌ پێی ئه‌مانه‌ ده‌یگرنه‌ ئه‌ستۆ، جیاوازه‌. له‌ قۆناغه‌کانی تریشدا وه‌ها رێکخستنگه‌لێکی تایبه‌ت بۆ ئه‌نجامدانی جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت له‌ ناو سوپاکاندا هه‌بووه‌، به‌ڵام له‌ ده‌ره‌وه‌ی شه‌ڕ و سوپای یه‌کجۆری سوننه‌تی. هه‌ر وه‌ک نمونه‌؛ (ینی چری)یه‌کان له‌ ناو سوپای ئیمپراتۆری عوسمانیدا. تایبه‌تمه‌ندی ئه‌م هێزانه‌ له‌گه‌ڵ شه‌ڕدا په‌یوه‌ندیداره‌. ئه‌و کاره‌ش وا له‌ ناو شه‌ڕدا ده‌یکه‌ن، گرێدراوی ئه‌م رۆڵه‌یه‌ که‌ به‌وان سپێردراوه‌. له‌ سه‌رده‌مانی دیکه‌شدا ئه‌م جوڵانه‌وه‌ تایبه‌تانه‌ به‌رفراوانتر ده‌بنه‌وه‌.

ئه‌مڕۆش جوڵانه‌وه‌ تایبه‌تی سه‌ربازی جێبه‌جێ ده‌کرێن؛ کوشتنی به‌ ئه‌نقه‌ست، ئاژاوه‌گێڕی، شه‌وخوێنی، باجگیری، ترساندن و تۆقاندن، رفاندنی مرۆڤ و... هه‌ڵبه‌ت له‌ناو شه‌ڕیشدا هاوشێوه‌ی ئه‌مانه‌ له‌ دژی دوژمن و شکاندنی ئیراده‌ی، خسته‌ ژێر زه‌خت و له‌ناوبردنی هه‌وڵدان ده‌کرێت به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێمه‌ لێردا تیشک ده‌خه‌ینه‌ سه‌ری، له‌ سه‌روی یاسای شه‌ڕی سوننه‌تی، جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت ئه‌نجام ده‌درێن.

بۆیه‌ له‌ درێژایی مێژوودا هه‌میشه‌ جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت هه‌بووه‌. هه‌روه‌ها تا به‌ ئه‌مڕۆ بۆ جێبه‌جێکردنی ئه‌م جوڵانه‌وانه‌، په‌روه‌رده‌ و ئاماده‌کردنی هێزی تایبه‌ت به‌ڕێوه‌ ده‌چن. واته‌ ئه‌مه‌ یه‌کێک له‌و خاڵانه‌یه‌ که‌ له‌ کاتی هه‌ڵسه‌نگاندنی شه‌ڕی تایبه‌ت دێته‌ پێشه‌وه‌. له‌ راستیدا وه‌ک رێبازێک له‌ ناو ئه‌م شه‌ڕه‌دا هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێت. واته‌ شه‌ڕی تایبه‌ت ته‌نیا به‌م جوڵانه‌وه‌ تایبه‌ته‌وه‌ سنووردار نامێنێ به‌ڵام به‌ بێ ئه‌وه‌ش نانرخێنرێت.


شه‌ڕی تایبه‌ت وه‌ک ستراتیژی

کاتێک دیارده‌ی شه‌ڕی تایبه‌ت هه‌ڵده‌سه‌نگێنین، وه‌ک ستراتیژیش باسی له‌سه‌ر ده‌که‌ین. لێره‌دایه‌ که‌ به‌ پێی پێناسه‌ی شه‌ڕی بێ‌رێسا، له‌ هه‌ر ده‌رفه‌ت و رێبازێک بۆ ئه‌نجامدانی ئه‌م شه‌ڕه‌ به‌کار ده‌هێنرێت. ئه‌م جۆره‌ شه‌ڕانه‌ له‌ قۆناغی دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌م دێنه‌ ئاراوه‌. واته‌ شه‌ڕی تایبه‌ت دوای ئه‌م شه‌ڕه‌، وه‌ک ستراتیژی هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێت. کاتێک ئه‌م ستراتیژییه‌ دێته‌ دۆخی شه‌ڕه‌وه‌، به‌ره‌نگاری هێزه‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌کییه‌کان ده‌بێته‌وه‌. ده‌سه‌ڵاتداران، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ خۆیان وه‌ک تاک ئیراده‌ و ئۆپۆزیسیونی ناوخۆیی و ده‌ره‌کی وه‌ک دژمنی خۆ راده‌گه‌ینن و ئه‌و شه‌ڕه‌ی له‌ دژی ئه‌وانه‌ ده‌یکه‌ن، وه‌ک شه‌ڕی تایبه‌ت هه‌ڵیده‌سه‌نگێنن. له‌ شه‌ڕێکی وه‌هایه‌ که‌ یاساکان، به‌ گوێره‌ی خۆ داده‌نرێن و هه‌ر رێی و رێبازێک که‌ پێویست ببنرێت وه‌ک رێبازی خۆیان جێبه‌جێ ده‌که‌ن. هه‌روه‌ها ئه‌و یاسایانه‌ی که‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌واندا بێت وه‌ک یاسا په‌سه‌ندی ده‌که‌ن و ئه‌وانه‌ی وا له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییان یه‌ک ناگرێته‌وه‌، قبوڵ ناکه‌ن. له‌ راستیدا، یاساگه‌رایی ئه‌م شه‌ڕه‌، نیشانده‌ری بێ‌یاساییه‌.

ستراتیژیسیه‌نه‌کانی ستراتیژی شه‌ڕی تایبه‌ت، شه‌ڕی تایبه‌ت له‌گه‌ڵ سه‌ فاکته‌ر هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؛ 1. شه‌ڕی غه‌یره‌ سه‌ربازی 2. هه‌ڵمه‌تی سه‌قامگیری 3. شه‌ڕی ده‌روونی. هه‌ر یه‌ک له‌م فاکته‌رانه‌ش به‌ چه‌ند به‌شی جیاواز دابه‌ش ده‌کرێن. یه‌کێک له‌ نیشانه‌کانی شه‌ڕی غه‌یره‌ سه‌ربازی، کۆنترا گه‌ریلایه‌ که‌ له‌گه‌ڵ پێکهاته‌ی نهێنی و ئاشکرا هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێن. به‌ واته‌یه‌کی تر، له‌م هێمانه‌گه‌له‌ پێک دێت. هه‌ڵمه‌تی سه‌قامگیریش به‌ واتای کوده‌تای سه‌ربازی بۆ سه‌قامگیری ئارامییه‌. ئامانجی شه‌ڕی ده‌روونیش، دانانی کاریگه‌ری له‌ سه‌ر زانست و مه‌عریفه‌ کۆمه‌ڵگا، هاندان و ته‌نانه‌ت له‌ناوبردنی کۆمه‌ڵگایه‌. له‌م پێناوه‌دا، ته‌سلیم وه‌رگرتن، دروست‌کردنی گومان و دوودڵی و شکاندنی ئیراده‌ به‌ ئامانج وه‌رگیراوه‌ که‌ به‌ رێگه‌ی پروپاگه‌ندی جۆراوجۆره‌وه‌ ده‌کرێت و له‌ سه‌ر ئه‌م بنه‌ما گه‌شه‌ ده‌ستێنێت.


پێکهاتنی رژێمه‌کان به‌ گوێره‌ی شه‌ڕی تایبه‌ت

تورکیای هه‌نووکه‌یی، نمونه‌یه‌کی به‌رچاوی رژێمێکی شه‌ڕی تایبه‌ته‌ که‌ ده‌توانین بڵین خاوه‌ندارێتی له‌ جه‌للاد کردووه‌ یاخود وه‌ک رژێمێک هه‌ڵیسه‌نگێنین که‌ میکانیزمی کۆنترۆڵی ده‌ستی جه‌للادی به‌دسته‌وه‌ گرتووه‌. چۆنکه‌ شه‌ڕێکی له‌ دژی کۆمه‌ڵگای تورکیا راگه‌یاندووه‌ و جێبه‌جێ ده‌کات.
به‌ گشتی، له‌ قۆناغی یه‌که‌می جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ت وه‌ک ستراتیژی، له‌گه‌ڵ وه‌رچه‌رخانی بۆ سیاسه‌ت، رژێم ده‌ربازی دۆخێکی تازه‌ ده‌کات. له‌ هه‌مان کاتدا، سه‌قامگیرکردن رژێمه‌کان به‌ پێی شه‌ڕی تایبه‌ت و وه‌رچه‌رخانی له‌ سه‌ر ئه‌م هێڵه‌، وه‌حشه‌تناکترین شێوه‌ی شه‌ڕی تایبه‌ته‌. چۆنکه‌ ئه‌م ئامێره‌ی وا به‌کار ده‌هێنرێت له‌ دۆخی ئامێربوون دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و ده‌بێته‌ ئامانج. کاتێکیش ئامێر بووه‌ ئامانج، به‌ شێوه‌یه‌کی نامرۆڤانه‌ هه‌ر شتێک ده‌خاته‌ خزمه‌تی خۆیه‌وه‌؛ ئابووری، سیاسه‌ت، کلتوور و... ده‌کاته‌ بیانۆی شه‌ڕی تایبه‌ت. له‌راستیدا ئه‌مه‌ سامناکترین و هه‌میشه‌ییترین شێوه‌ی شه‌ڕی تایبه‌ته‌ که‌ له‌ زۆربه‌ی حکومه‌ته‌کانی جیهاندا بۆ هه‌میشه‌ییکردنی ده‌سه‌ڵاتیان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. قبۆڵاندنی وه‌ها شه‌ڕێک به‌ کۆمه‌ڵگاش رێ و رێبازێکی زۆری هه‌یه‌؛ له‌ دروستکردنی یارییه‌ که‌مپیوته‌رییه‌کانه‌وه‌ بۆ منداڵان و لاوانه‌وه‌ بگره‌ تا به‌کارهێنانی وته‌ی ئایدیولۆژیک بۆ هاندانی گشتی کۆمه‌ڵگا، سه‌رجه‌م له‌ پێناو په‌رروه‌رده‌ و ئاماده‌کردنی مرۆڤه‌کان بۆ شه‌ڕه‌. به‌مجۆره‌، شه‌ڕ ده‌بێته‌ به‌شێکی ئاسایی ژیان. ئه‌م مه‌سه‌له‌، یه‌کێک له‌ گه‌وره‌ترین هۆکاره‌کانی په‌ره‌سه‌ندنی توندوتیژی و نزیکبوونه‌وه‌ی قڕکه‌رانه‌یه‌ به‌جیاتی هه‌ڵسوکه‌وتی مرۆیی له‌ رووبه‌رووبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ کێشه‌کاندا. ناله‌باری ئه‌م دۆخه‌ و یا به‌ جۆرێک زه‌ره‌ر و زیانه‌کانی خولقاندنی مرۆڤی ماشینی له‌ ئاستێکدایه‌ که‌ له‌ ژمارێک له‌ وڵاته‌کان ته‌نانه‌ت دانی چه‌ک یاری به‌ منداڵان قه‌ده‌غه‌ بووه‌. هه‌روه‌ها بواره‌کانی شه‌ڕی تایبه‌تیش کۆمه‌ڵگا به‌ره‌ شه‌ڕ هان ده‌ده‌ن، وه‌ک ئامێرێک رۆڵ ده‌گێڕن و به‌کار ده‌هێنرێن. له‌ تورکیا و زۆربه‌ی وڵاتانی تری دنیا ئه‌م رێبازه‌ گه‌شه‌ی کردووه‌ که‌ له‌ ئاکامه‌کانی شه‌ڕی تایبه‌ت ده‌ژمێردرێن. هه‌ر چه‌ند که‌ ئه‌مانه‌ گرنگی و به‌رفراوانی شه‌ڕی تایبه‌ت نشان ده‌ده‌ن به‌ڵام خودی شه‌ڕی تایبه‌تیش نین، به‌ڵکو شێوه‌یه‌ک له‌ چه‌واشه‌کارییه‌ که‌ شوێنه‌وارێک له‌ حه‌ق تێدا نادۆزرێته‌وه‌. چونکه‌ خودی شه‌ڕی تایبه‌ت ستراتیژییه‌که‌ له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ وه‌ک شه‌ڕێکی پته‌و، بێ پێوه‌ر و یاسا به‌رفراوان ده‌بێت و ئه‌مڕۆ خۆی وه‌ک رژێم سه‌قامگیر کردووه‌.

مرۆڤه‌ مه‌ده‌نییه‌کان، رۆژنامه‌وانان، دکتۆره‌کان، چالاکانی مافی مرۆڤ که‌ ده‌بێ بچوکترین زیانیان ‌به‌ر نه‌که‌وێت، له‌ کاتی جێبه‌جێکردنی جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت واته‌ به‌کارهێنانی شه‌ڕی تایبه‌ت، به‌ شێوه‌یه‌کی ئاسان ده‌کوژرێن؛ سه‌ریان ده‌بڕدرێ و له‌ سه‌ر له‌شیان شوێنه‌واری ئه‌شکه‌نجه‌ و هه‌ڵسوکه‌وتی نامرۆیی ده‌بیندرێت. جێبه‌جێکه‌رانی شه‌ڕی تایبه‌تیش دوور له‌ هه‌ر جۆره‌ به‌رپرسیاری، ئاینده‌بینی و بیرکردنه‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌ کاریگه‌رییه‌کانی له‌ سه‌ر کۆمه‌ڵگا، ئه‌م کاره‌ وه‌ک پایه‌ و مه‌قامێکی بڵند ده‌ژمێرن. ئه‌وانه‌ به‌ جۆرێک حکومه‌تی شاراوه‌ی جیهانین که‌ له‌ لایه‌ن وڵاته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئامریکا و بریتانیاوه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چن و له‌ ده‌یان ساڵی پێشه‌وه‌، به‌ره‌به‌ره‌ و به‌رده‌وام له‌ گۆڕه‌پانی زۆرێک له‌ رووداوی نه‌ته‌وه‌یی و نێونه‌ته‌وه‌یی رۆڵێکی چالاکیان هه‌یه‌. له‌ راستیدا ئه‌وان به‌دوای هه‌ژمونی جیهانی تاکحکومه‌تین که‌ هه‌موو بواره‌کانی ئابووری، سیاسی، کلتووری و... ده‌گرێته‌وه‌. هێنده‌ که‌ ته‌نانه‌ت له‌وانه‌یه‌ قوربانییه‌که‌یان سواری ئۆتۆمبێل بکه‌ن و تا شوێنی ده‌ستدرێژی و له‌ناوبردن، به‌رێز و ئه‌ده‌به‌وه‌ رێنمایی بکرێت.

وه‌ها کرده‌وه‌ و نزیکبوونه‌وه‌ی مرۆیی له‌ زۆرێک شوێنه‌کانی دونیا هاتۆته‌ ئاراوه‌. وه‌ک نمونه‌؛ جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ت له‌ ویه‌تنام له‌ لایه‌ن یه‌کینه‌کانی تایبه‌تی ئه‌مریکاوه‌ و یان کرده‌وه‌کانی ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ کوردستاندا. خاڵی سه‌رنجڕاکێش ئه‌مه‌یه‌ که‌ ئه‌و که‌سانه‌ی ئه‌م کارانه‌ ده‌که‌ن، له‌گه‌ڵ تیپه‌ڕبوونی کاتدا ناتوانن خۆیان له‌ به‌ڵای شه‌ڕهه‌ڵایسێنی‌ رزگار بکه‌ن. له‌ قۆناغه‌کانی تردا واته‌ له‌ کاتی کۆتایی شه‌ڕ و یا ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م گۆڕه‌پانه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان له‌گه‌ڵ شه‌ڕی تایبه‌ت رێک خستووه‌ بۆ کۆمه‌ڵگا ده‌بنه‌ بار و به‌ڵا؛ وه‌ک ئه‌وانه‌ی تووشی نه‌خۆشی ده‌روونی بوونه‌ هه‌ڵسوکه‌وت ده‌که‌ن یاخود له‌ لایه‌ن هه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ی وا ئه‌وانی بۆ جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ت په‌روه‌رده‌ و ئاماده‌ کردووه‌ له‌ناو ده‌چن.


ئه‌مریکا پێشه‌نگی جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ته‌

هه‌روه‌ها که‌ پێشتریش ئاماژه‌مان پێکردبوو، هه‌ر سێ فاکته‌ری شه‌ڕی تایبه‌ت به‌ ئه‌مڕۆوه‌ سنوودار نه‌بووه‌ و له‌ قۆناغه‌کانی پێشتری مێژووشدا ئه‌نجام دراون. وه‌ک نمونه‌؛ سوپای (نیزامۆلمولک) که‌ له‌ سه‌رده‌می (مه‌له‌ک شاه‌)دا له‌ به‌رامبه‌ر حه‌سه‌ن سه‌باح و براده‌رانی تێکۆشانی ده‌کرد خاوه‌ن رێکخستن و جوڵانه‌وه‌ی تایبه‌ت بوون. سه‌باره‌ت به‌ هه‌ڵمه‌تی سه‌قامگیریش، له‌ قۆناغه‌کانی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی مۆنارشیک له‌ فه‌ڕه‌نسادا، ده‌وڵه‌ته‌ بورژواییه‌کان ژمارێک کوده‌تایان ئه‌نجامدا. هه‌روه‌ها ره‌هه‌ندی ده‌روونی شه‌ڕی تایبه‌ت له‌ ناو شه‌ڕه‌کانی ناو مێژوودا تا به‌ ئه‌مڕۆ، هه‌ر وه‌ک تاکتیکێکی به‌کاریگه‌ر به‌کار هێنراوه‌ که‌ ده‌توانرێ ناوی جوڵانه‌وه‌ی پیسیکۆلوژیک له‌ سه‌ر دابنرێت. ئه‌گه‌ر سارگون، پادشای ئاشوورییه‌کان، له‌ کۆتایی شه‌ڕه‌کانیدا، گردێک له‌ که‌له‌ی دژمنه‌کانی دروست ده‌کات، له‌ هه‌مان کاتدا شه‌ڕێکی پیسیکۆلوژیک بۆ ترساندنی به‌رامبه‌ره‌که‌ی به‌ڕێوه‌ ده‌بات. یاخود له‌ دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌م، ئه‌مریکا له‌گه‌ڵ گۆڕینی هه‌لومه‌رجه‌کان، رووی کرده‌ جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی ده‌روونی به‌ڵام پێش ئه‌و، هیتله‌ر له‌ وه‌ها رێبازێک که‌ڵک وه‌رده‌گرێت؛ واته‌ به‌ رێگه‌ی هێزی پرۆپاگه‌نده‌ی به‌هێز، جوله‌که‌کان وه‌ک دژمنی گه‌لی ئه‌ڵمانیا باسی لێوه‌ ده‌کا و گه‌له‌که‌ی وه‌ک سوپایه‌ک به‌ره‌ شه‌ڕ هان ده‌دات.
شه‌ڕی تایبه‌ت به‌ پێشه‌نگی ئه‌مریکا له‌ دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌مه‌وه‌ وه‌ک ستراتیژی دێته‌ ئاراوه‌. لێره‌دا ده‌بێ رۆڵی ئه‌مریکا به‌ وردی بخه‌ینه‌ به‌ر توێژینه‌وه‌. له‌به‌ر دووری کشوه‌ری ئه‌مریکا له‌ کشوه‌ره‌کانی تر، له‌ ماوه‌ی نێوان شه‌ڕه‌کانی یه‌که‌م و دووه‌می جیهانی زۆر کاریگه‌ری له‌ سه‌ر نه‌کراوه‌، بوونی خۆ پاراستووه‌ و رێگه‌ی بۆ پێشکه‌وتن دابین کردووه‌. واته‌ له‌ پێگه‌ی هێزێکی تازه‌دایه‌ که‌ دێته‌ ریزی هێزه‌ ئه‌وروپییه‌کان و ئه‌مپریالیزمه‌وه‌؛ که‌ دواتریش ده‌بێته‌ پێشکه‌وتووترین هێزی ئه‌مپریالیزمه‌وه‌ که‌ دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌م، ده‌بێته‌ خاوه‌نی میراسی داگیرکه‌ران و خۆی وه‌ک ژاندارمی کاپیتالیزم رێک ده‌خاته‌وه‌. ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ بۆ سه‌رپێهێشتنی کاپیتالیزم و تێکۆشان له‌گه‌ڵ هێزه‌ دژبه‌ره‌کان، ده‌ستی داوه‌ته‌ لێگه‌ڕینێکی نوێ و له‌م پێناوه‌دا رێبازی جیاوازتر ده‌گرێته‌ به‌ر که‌ ناچاره‌ به‌کاریان بهێنێت. وه‌ک نمونه‌؛ پێشه‌نگایه‌تی ئه‌مریکا له‌ ئه‌وروپا له‌ ژێر ناوی پارێزگاری له‌ باکووری ئه‌تلانتیک، ناتۆ (رێکه‌وتنی ئه‌تلانتیکی باکوور) له‌ به‌لژیکا و “گلادیۆ” له‌ ئیتالیا داده‌مه‌زرێنێت؛ له‌گه‌ڵ سازدانی یه‌که‌ سه‌ربازییه‌کانیش، داموده‌زگای ئابووری وه‌ک IMF (سندوقی دراوی نێونه‌ته‌وه‌یی) و OPEC (یه‌کێتی وڵاتانی به‌رهه‌مهێنه‌ری نه‌وت) داده‌مه‌زرێن و کۆبوونه‌وه‌ی ئابووری وڵاتانی ئه‌وروپی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت.
له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌ما نابێ جێبه‌جێکردنی شه‌ڕی تایبه‌ت به‌ پێشه‌نگی ئه‌مریکا به‌ یه‌ک ئامانج، هێز و شوێن سنووردار ببینرێت. چۆنکه‌ کاتێک ئه‌م شه‌ڕه‌ وه‌ک ستراتیژی هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێت، هه‌ر هێزێک که‌ له‌ دژی کاپیتالیزم و ئیمپریالیزم بوه‌ستێته‌وه‌، وه‌ک دژمنی داده‌نن و شه‌ڕی له‌گه‌ڵ ده‌که‌ن، به‌ڵام شێوه‌کانی شه‌ڕی تایبه‌ت له‌ تێکۆشان له‌گه‌ڵ هێزه‌ جۆراوجۆره‌کان جیاوازن. واته‌ ئه‌و شه‌ڕی تایبه‌ته‌ی که‌ له‌ تێکۆشان له‌گه‌ڵ وڵاته‌ سوسیالیستییه‌کاندا جێبه‌جێ ده‌کرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و شه‌ڕه‌ تایبه‌ته‌ی وا له‌ به‌رامبه‌ر بزوتنه‌وه‌کانی رزگاری نه‌ته‌وه‌یی ده‌کرێت جیاوازه‌؛ هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ ئه‌و شه‌ڕه‌ تایبه‌ته‌ی وا له‌ دژی چینه‌کان له‌ وڵاته‌ جۆراوجۆره‌کاندا جێبه‌جێ ده‌کرێت جیاوازه‌. به‌ واتایه‌کی تر، له‌ رووی شێواز و جێبه‌جێکردنه‌وه‌ جیاوازن. له‌م پێناوه‌دا، له‌ لایه‌که‌وه‌، چاولێکه‌ری له‌ رۆژئاوا، ماندوونه‌بوون و دووری له‌ ره‌نج په‌ره‌ ده‌ستێنێت و له‌ لایه‌کی تره‌وه‌، پێداگری له‌ به‌رهه‌می زیاتر له‌ به‌کارهێنان کێشه‌ ده‌نێته‌وه‌. ئه‌مانه‌ش له‌ ئاکامه‌کانی پرۆپاگه‌نده‌ی کاپیتالیزمه‌ که‌ له‌ تێکۆشان له‌ به‌رامبه‌ر وڵاته‌ سوسیالیست و رۆژهه‌ڵاتییه‌کان و به‌ ئامانجی راکێشانی تاکه‌کانی ئه‌م کۆمه‌ڵگاگه‌له‌ به‌ ژیانی بورژوایی به‌ڕێوه‌ ده‌چن.

 

یەهودییەت (3)

ئەمە گەوهەری پارادۆكسی یەهودییە. گەشەندنی قۆرخكاری كاپیتالیستیش چۆن مەترسییە بۆ یەهودییەكان، گەشەنەكردنیشی هەر مەترسییە...

یەهودییەت (2)

قۆناخی ئاوارەیی لە دوو لایەنەوە یەهودییەكان بەرەو پێش دەبات. لایەنێك بە بەردەوامی كاركردنیان لەسەر ...

یەهودییەت (1)

كاریگەری نەژادپەرستی یەهودییەت لەسەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆڵی لە ناكۆكییەكانی عەرەب ـ ئیسرائیل‌دا

2018 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
[email protected]