26.06.2017

ستراتژی پاکتاوکردن له‌ (1925)ه‌وه‌ په‌یڕه‌و ده‌کرێت

تاڵه‌بانی ده‌توانێ له‌ چاره‌سه‌ری کێشه‌ی کورددا رۆڵ بگێڕێت، وه‌کو هه‌وڵدانه‌که‌ی له‌ سه‌رده‌می ئۆزاڵ ...

 

 

 

 

 

 

(15)ی شوباتی 1925 سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی گه‌له‌کۆمه‌ی دژ به‌ کوردانه‌. هێنانی منیش بۆ ئیمراڵی له‌ (15)ی شوباتدا روی دا. گه‌له‌کۆمه‌ی دژ به‌ شێخ سه‌عیدی پیران، سه‌ره‌تای گه‌له‌کۆمه‌ تا به‌ ئه‌مڕۆیه‌. (29)ی حوزه‌یران به‌روار و بڕیاری له‌سێداره‌دانیش به‌ هه‌مان شێوه‌یه‌. له‌و سه‌رده‌مه‌دا له‌ لایه‌ک که‌ هه‌وڵی له‌نێوبردنی گشتی کورد له‌ گه‌وره‌ترین پارچه‌ی کوردستان ده‌درێ، له‌ لایه‌ک له‌ باشوری کوردستانیشدا به‌ پێشه‌نگایه‌تی بنه‌ماڵه‌ی بارزانی هه‌وڵی دروستکردنی هێزێک ده‌درێت. دیاره‌ په‌یوه‌ندی بنه‌ماڵه‌ی بارزانی و یه‌هودییه‌کان ده‌زانرێ، واتا له‌ لایه‌ک پیلانی پاکتاوکردن جێبه‌جێ ده‌کرێ و له‌ لایه‌کی تریش هێزێک به‌رز ده‌کرێته‌وه‌ و تا به‌ ئه‌مڕۆ به‌رده‌وامه‌. ئه‌و ستراتیژی و پیلانه‌ی هه‌ر له‌ (1925)ه‌وه‌ تا ئێستا په‌یڕه‌و ده‌کرێ به‌و شێوه‌یه‌یه‌. له‌ (10)ی مارسی (1922)دا "یاسای خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری" بۆ کورد ده‌رده‌کرێت. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ نهێنی ده‌مێنێته‌وه‌ و هیچ جێبه‌جێ ناکرێت. ده‌ستوری گشتی ساڵی (1921)یش ده‌ستورێکی گرنگ و دیموکراتیکه‌. دواتر له‌ دژی کورد له‌گه‌ڵ‌ گه‌له‌کۆمه‌ی 1925 ئه‌و یاسایانه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک جێبه‌جێ ناکرێن. نزیکه‌ی سێ مانگ به‌ر له‌ جێبه‌جێکردنی ده‌ستوری گشتی 1924، له‌ ره‌شنوسی ئه‌م ده‌ستوره‌دا هه‌ندێک خاڵ ده‌رباره‌ی خۆبه‌ڕێوه‌بردنی کورد هه‌یه‌، ده‌ڵێن دواتر ئه‌م خاڵانه‌ ده‌رخراون. ئێمه‌ له‌ بابه‌تی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیکدا ده‌ستوری گشتی ساڵی 1921 وه‌ک نمونه‌ی به‌ هه‌ندوه‌رگرتن نیشان ده‌ده‌ین. پێویسته‌ هه‌موو ئه‌و به‌ڵگه‌ و زانیارییانه‌ی هاوشێوه‌ی ئه‌مه‌ن له‌ کۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کاندا پێشکه‌شی گه‌ل بکرێ و رابگه‌یه‌نرێت.

ئه‌وه‌ی که‌ کوردان ده‌یانه‌وێ بیکه‌ن، پرۆژه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کی دیموکراتیکه‌. خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیکیش روونکردنه‌وه‌ی سیاسی پرۆژه‌ی نه‌ته‌وه‌ی دیموکراتیکه‌. مه‌به‌ست له‌ خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیک، گه‌یاندنی کورده‌ به‌ پێگه‌یه‌ک. پێگه‌ هۆکارێکه‌ بۆ هه‌بوون. ئه‌وه‌ی لێره‌دا جێگای باسه‌ کێشه‌ی هه‌بوون و نه‌بوونی کورده‌، به‌مه‌ ده‌ڵێین "ستاتۆی سیاسی دیموکراتیک"، ده‌شتوانین پێی بڵێین سۆسیالیته‌ی دیموکراتیک. گرنگترین تایبه‌تمه‌ندی له‌ پرۆژه‌ی چاره‌سه‌ری کورددا، په‌سه‌ندکردنی کورده‌ به‌ هێزێکی دیموکراتیک ـ سیاسی. ئه‌مه‌ له‌ هه‌موو شوێن و جێیه‌کی جیهاندا به‌وشێوه‌یه‌ چاره‌سه‌ر کراوه‌. پێویسته‌ چاره‌سه‌ری ئه‌م ستاتۆیه‌ی کوردان قوڵتر بکرێته‌وه‌. ئێمه‌ هیچ کێشه‌یه‌کمان له‌گه‌ڵ‌ ئاڵا، سنوره‌کان، زمانی فه‌رمیدا نیه‌. ئێمه‌ به‌ چاره‌سه‌ری و پرۆژه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی، کلتوری و سیاسییه‌وه‌ په‌یوه‌ندیدارین. نامانه‌وێ ده‌وڵه‌ت پارچه‌ بکه‌ین، بۆ گه‌یشتن به‌ تورکیایه‌کی دیموکراتیک هه‌وڵ ده‌ده‌ین.

سه‌باره‌ت به‌م ئامانجه‌ دامه‌زراندنی شۆرای شاره‌کان گرنگییه‌کی گه‌وره‌ی هه‌یه‌ له‌ به‌رقه‌رارکردنی ئاشتیدا. پێویسته‌ هه‌موو که‌سێکی ئاشتیخواز به‌شداری شۆرای شار بکرێت. لێره‌دا دوو شۆرا پێک ده‌هێنرێت؛ یه‌که‌میان شۆرای پارێزگایه‌ و ئه‌و دیکه‌یان شۆرای شاره‌. ئه‌ندامانی شۆرای پارێزگا له‌ چوارچێوه‌ی سنوره‌کانی پارێزگاکه‌ و گرێدراو به‌ تایبه‌تمه‌ندی شار له‌ 300 تا 400 که‌س پێک دێت. کۆنسه‌ی شار، ئه‌و پێکهاته‌یه‌ که‌ هه‌موو چین و توێژه‌ ئاشتیخوازه‌کانی ناو شار به‌ ئاسایی گوزاره‌ له‌ خۆیان ده‌که‌ن و ئه‌مه‌ش له‌ 200 تا 300 که‌س پێک دێت. ئه‌م شۆراگه‌له‌ دێنه‌ لای یه‌ک و گفتوگۆ ده‌که‌ن، بڕیار وه‌رده‌گرن و رایده‌گه‌یه‌نن. له‌ پاڵ‌ جێبه‌جێکارانی بڕیاره‌که‌یاندا ده‌بن، فشار ده‌خه‌نه‌ سه‌ر ئه‌و لایه‌نه‌ی جێبه‌جێ ناکات و ریسوایان ده‌که‌ن. به‌م بڕیارانه‌شیان ده‌ڵێن "مه‌رجی چارسه‌ری ئاشتی و دیموکراتیک". له‌ چاره‌سه‌ری کێشه‌کاندا خاڵه‌ گرنگ و له‌پێشه‌کان و به‌رپرسیارێتی سه‌ر لایه‌نه‌کان ده‌ستنیشان ده‌که‌ن. بۆ نمونه‌ ده‌ڵێن ئه‌مانه‌ ئه‌و ئه‌رکانه‌ن له‌ پێناو درێژکردنه‌وه‌ی واده‌ی بێ چالاکی ده‌که‌ونه‌ سه‌ر لایه‌نه‌کان. پشتگیری و خۆشحاڵی له‌وانه‌ ده‌که‌ن که‌ بڕیاره‌کان جێبه‌جێ ده‌که‌ن. له‌ پێناو به‌رقه‌رارکردنی پێگه‌ی بێ‌چالاکی فشار ده‌خرێته‌ سه‌ر لایه‌نه‌کان. دواتر داوا له‌ ئه‌نجومه‌ن ده‌که‌ن که‌ بڕیارێکی بۆ ئاشتی هه‌بێت. داوای دامه‌زراندنی کۆمیسیۆنی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ راستییه‌کان ده‌که‌ن. دوابه‌دوای هه‌موو ئه‌وانه‌ش ده‌کرێ ده‌ست به‌ پاشه‌کشه‌ و چه‌کدانان بکرێت. له‌م مژاره‌دا ئه‌گه‌ر له‌ بواری یاسایی و ده‌ستوری گشتییه‌وه‌ گه‌ره‌نتی بکرێ، رێ له‌ به‌رده‌م قۆناخی چه‌کدانان ده‌کرێته‌وه‌. "له‌ خاڵی چه‌کداناندا من تاکه‌ کاربه‌ده‌ستم"، ته‌نانه‌ت به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌که‌که‌ش بێ من ناتوانی پاشه‌کشه‌ به‌ یه‌ک گه‌ریلاش بکات و ته‌نیا خۆی کاربه‌ده‌ست نیه‌. چاره‌سه‌ری ئاشتی و دیموکراتیک به‌م شێوه‌یه‌ دێته‌ ئاراوه‌.

ئه‌گه‌ر ئێستا له‌سه‌ر ئه‌م بناخه‌یه‌ چاره‌سه‌ری ئاشتی و دیموکراتیک نه‌یه‌ته‌ کایه‌وه‌، شه‌ڕی شۆڕشگێڕانه‌ی گه‌ل له‌ چوارچێوه‌ی "شه‌ڕی پاراستنی هه‌بوونی کورد و به‌ده‌ستهێنانی ئازادی"دا په‌ره‌ ده‌ستێنێت. تا مانگی ژوئه‌ن ده‌بێ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ ئاماژه‌پێکراوانه‌ راوه‌سته‌ بکه‌ن و رێگه‌ له‌ پێش قۆناخ بکرێته‌وه‌. ده‌بێ تا مانگی مارس کۆمیسیۆنی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ راستییه‌کان دابمه‌زرێت. نابێ ئه‌م کار و خه‌باتانه‌ به‌ ئه‌نجامه‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ ببه‌سترێته‌وه‌. له‌ پێناو چاره‌سه‌ری ئه‌و کێشانه‌ی باسم کردوون، پێویسته‌ هه‌موو تورک، کورد، رۆشنبیر، گرووپه‌ باوه‌ڕی، ئاینیه‌کان و هه‌موو که‌سێک بکه‌ونه‌ جوڵه‌ و هه‌موو هه‌وڵ بده‌ن و کار بۆ چاره‌سه‌ری بکه‌ن. ئه‌گه‌ر تا مانگی مارس بارودۆخه‌که‌ پێشکه‌وتنی ئه‌رێنی به‌خۆوه‌ نه‌بینێ، داوای لێبوردن له‌ که‌جه‌که‌ راده‌گه‌یه‌نم و خۆیان بڕیاری قۆناخی نوێ ده‌ده‌ن.

ئه‌گه‌ر بڕه‌خسێ، ده‌کرێ له‌گه‌ڵ‌ تاڵه‌بانی دانیشتنێک ساز بکرێ. به‌و شێوه‌یه‌ش یه‌که‌مین دانیشتنم له‌گه‌ڵ‌ ئه‌و ده‌ست پێده‌کات. ده‌توانێ له‌ چاره‌سه‌ری ئه‌م کاره‌دا رۆڵ بگێڕێت. له‌ رابردووشدا یه‌که‌مین ناوبژێوانی کردبوو، له‌  سه‌رده‌می تورگوت ئۆزالدا. پێکه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وان سه‌ره‌تای یه‌که‌مین ئاگربه‌ستمان دانا. ئه‌مه‌ کارێک بوو له‌گه‌ڵ‌ ئۆزال به‌ نیوه‌چڵی مایه‌وه‌. با ئه‌م ئه‌رکه‌ بخاته‌ ئه‌ستۆ خۆی، ده‌توانرێ وتوێژی له‌گه‌ڵ‌دا بکرێ. پێ بڵێن "ئۆجالان له‌به‌ر خاتری به‌ڕێزتان له‌ به‌رامبه‌ر ئۆزال، داوای رۆڵگێڕنتان لێ ده‌کات." چونکه‌ هه‌موو ده‌زانین، تاڵه‌بانی ئۆزالی خۆش ده‌ویست. ئه‌مه‌ له‌ هه‌مان کاتدا ئه‌رکی ئه‌وه‌. له‌بیرمه‌ هه‌ر خۆی به‌رله‌ چه‌ندین ساڵ به‌ ئاماژه‌دان به‌ باکوری کوردستان وتی "تا کێشه‌ له‌ کوردستانی گه‌وره‌دا چاره‌سه‌ر نه‌بێت، کێشه‌ی کورده‌کانی باشور چاره‌سه‌ر نابێت و کورده‌کانی ئێره‌ هه‌ست به‌ پارێزراوی خۆیان ناکه‌ن". بۆ ئه‌وه‌ش ئه‌م قۆناخه‌ بۆ ئه‌وانیش هێنده‌ی ژیان گرنگه‌. ئاماژه‌ی به‌وه‌ش دابوو که‌ چاره‌سه‌ری له‌ باشور به‌ چاره‌سه‌ری کێشه‌که‌ له‌ باکور به‌رقه‌رار ده‌بێت. ئه‌م دۆخه‌ هاوشێوه‌ی هه‌مان دۆخی عه‌ره‌ب ـ میسری ئێستاکه‌یه‌. چۆن له‌ پێناو گۆڕانی رژێمه‌کانی هه‌رێمه‌که‌، گۆڕانی رژێمی میسر مه‌رجی سه‌ره‌کییه‌، واتا گۆڕانی رژێمی میسر رێگه‌یه‌ بۆ گۆڕانی رژێمه‌کانی دیکه‌. به‌ هه‌مان شێوه‌ چاره‌سه‌ربوونی کێشه‌ی کورد له‌ باشور به‌نده‌ به‌ چاره‌سه‌ری کێشه‌که‌ له‌ باکور. بۆ ئه‌وه‌ش باکوری کوردستان وه‌ک میسره‌. هه‌مان ستراتیژی گرنگی ده‌ستنیشانکه‌ری هه‌یه‌. پێویسته‌ یه‌کسه‌ر ئه‌مانه‌ی له‌سه‌ر ناوی من پێ رابگه‌یه‌نن. پێویسته‌ ده‌ستوبرد بکات، ئه‌وانیش به‌رپرسیارێتییان له‌سه‌ر شانه‌.

سڵاوم به‌ گه‌له‌که‌مان له‌ ئێران و ئێراق و سوریا بگه‌یه‌نن، پێویسته‌ رێکخستن و یه‌کێتی دیموکراتیکی خۆیان دروست بکه‌ن و په‌ره‌ی پێ بده‌ن. پێویسته‌ هه‌موو که‌سێک بکه‌وێته‌ کار و هه‌وڵه‌وه‌ بۆ ئه‌نجامدانی "کۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی کورد" له‌ ئێراق. رزگاربوونیان به‌نده‌ به‌و بڕیارانه‌وه‌ که‌ له‌م کۆنگره‌یه‌دا وه‌ریده‌گرن. به‌ گفتوگۆ و به‌بڕیاربوونیان له‌م کۆنگره‌یه‌دا ده‌توانن له‌ خوڵقاندنی ئاینده‌دا ببنه‌ خاوه‌نی به‌ش. هه‌روه‌ها سڵاوم به‌ ئێزیدی و کریستیان و ئاشوورییه‌کانی هه‌رێمه‌که‌ش بگه‌یه‌نن. پرۆژه‌ی چاره‌سه‌ری دیموکراتیکی ئێمه‌ تورکمه‌نه‌کانی ئێراق، ئازه‌رییه‌کانی ئێران و گه‌لانی دیکه‌ش ده‌گرێته‌وه‌. با ئه‌وانیش هێز به‌م چاره‌سه‌رییه‌ دیموکراتیکه‌ ببه‌خشن. ده‌بێ ژنانی رێکخستنی جه‌وهه‌ری خۆیان به‌هێز بکه‌ن و هێز و هاوکاری به‌ تێکۆشانی دیموکراتیکمان ببه‌خشن. گۆڕانی ژن، گۆڕانی کۆمه‌ڵگایه‌. بۆ ئه‌وه‌شه‌ ده‌ڵێن، ژن و ژیان. ئێمه‌ له‌ سه‌رده‌می سه‌ره‌تای ئه‌م قۆناخه‌داین. ده‌بێ هه‌موو که‌سێک، هه‌موو ژنان به‌م هزره‌وه‌ کار و خه‌بات بکه‌ن و قۆناخه‌که‌ هه‌ڵبسه‌نگێنن. به‌م بۆنه‌یه‌شه‌وه‌ سڵاو له‌ هه‌موو ژنان ده‌که‌م.

ره‌نگه‌ 2011 ببێته‌ ساڵی هاتنه‌کایه‌ی چاره‌سه‌ری ئاشتی و دیموکراتیکی کێشه‌ی کورد. پێویسته‌ هه‌موو گه‌له‌که‌مان به‌ گیانی ئاماده‌باشی بۆ ئه‌م قۆناخه‌ هه‌ڵبسووڕێن.

پێشنیاری من به‌ نمونه‌گرتنی ده‌ستوری گشتی ساڵی "1921"ه

نه‌ ئێمه‌ی کورد ده‌توانین ده‌وڵه‌تی تورک له‌نێو ببه‌ین، نه‌ ده‌وڵه‌ت ده‌توانێ بزووتنه‌وه‌ی ئازادی کورد پاکتاو بکات. که‌واته‌ بۆ راوه‌ستاندنی ئه‌م خوێنه‌ با رێگه‌ی دیالۆگ بگرینه‌به‌ر ...

ده‌شێ شه‌ڕێکی سه‌دساڵی کورد و تورک ده‌ست پێ بکات

خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیک بونیادنانى ده‌وڵه‌ت نیه‌، رێکخستنێکی دیموکراتیکه‌ که‌ هه‌موو گروپه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌توانن تێیدا جێ بگرن به‌ تورکمان و ئاشوری و ...

پێشنیار کۆمیسیۆنی دادوه‌ری و راستییه‌کان له‌گه‌ڵ سازکردن کۆنفرانسێک

«دامه‌زراندنى کۆمسیۆنى داد و راستییه‌کان له‌ په‌رله‌ماندا، وه‌ک سه‌ره‌تا و هه‌نگاوى کردارى زۆر گرنگه‌، پێویسته‌ ئه‌و کۆمیسیۆنه‌ له‌ په‌رله‌ماندا دابمه‌زرێت و له‌ ژێر چاودێرى ئه‌ودا بێت.» ...

چاوپێكەوتنی سەرۆك » مقالات أخرى

به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک رێگه‌ ناده‌م که‌س یارى به‌ که‌رامه‌تی کوردان بکات

پرۆژه‌ی سه‌ره‌کیمان چاره‌سه‌ری دیموکراتیکه‌

خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری دیموکراتیک گۆڕه‌پانی ئازادی کوردانه‌

کات کاتی یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یيه‌

رژێمی ئایه‌توڵای ئێران تا دواڕاده‌ سه‌رکوتکار و بێ‌ویژدانه‌

دۆخی ئێستا ده‌ستکه‌وتێکی سه‌رتاسه‌ری کوردانه‌

پێویستی به‌ لۆزانی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه

ئێمه‌ کێشه‌یه‌کی شه‌ش سه‌ده‌یی چاره‌سه‌ر ده‌که‌ین

گه‌ر ئێوه‌ ئاماده‌ن چه‌که‌کانتان راده‌ستی ئه‌مریکا بکه‌ن ئێمه‌ش ئاماده‌ین

من پێنج پره‌نسیپ ده‌خه‌مه‌ به‌رده‌م کۆنفڕانسی نه‌ته‌وه‌یی

به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک مۆڵه‌ت ناده‌م که‌سێ یاری به‌ گه‌لی کورد بکات

نه‌ته‌وه‌ی دیموکراتیک چاره‌سه‌ری راسته‌قینه‌ی کێشه‌ی کۆمه‌ڵگانه‌

پێشنیاری من به‌ نمونه‌گرتنی ده‌ستوری گشتی ساڵی "1921"ه

ده‌شێ شه‌ڕێکی سه‌دساڵی کورد و تورک ده‌ست پێ بکات

پرسى ئێمه‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌ قه‌واره‌پارێزه‌کانه‌ که‌ ناڕه‌وایى مێژووییان له‌ کوردان کردووه‌

2017 © Partiya Karkerên Kurdistan (PKK)
pkkiletisim@gmail.com